10 Haziran 2026 Çarşamba

Andre Green ve "ölü anne" meselesi

Psikanalizin hakikaten "parlak" birçok düşünürü ve uygulayıcısı var. Ne güzel! Örneğin Marksizm ve komünist hareket bu ikili bir aradalığa, yani aynı anda hem parlak bir düşünür hem de etkili bir uygulayıcı olmaya çok az isimle sahip olabilmiş. Malzeme belki de o alanda daha sert olduğu için... Az isim çıkmış. Ama psikanaliz öyle değil. 

André Green de psikanalizin en önemli, en özgün düşünür ve uygulayıcılarından birisi. 1927 Kahire doğulu olan Green Fransız bir psikanalist. Fransız psikanalizinin de en gelişkin zamanına denk gelmiş mesleki yaşantısı. Tıp ve psikiyatri eğitimini Paris'te tamamlamış. Lacan ve Laplanche gibi dönemin önemli isimlerini dinlemek, izlemek ve onlarla tartışmak, üretmek olanağına sahip olmuş. Parlak zihni sadece Fransızcada da kalmamış ve psikanalizin İngilizce dünyasını da çok yakından takip edip bizzat İngilizce yazıp düşünmüş. Özellikle de belirli bir olgunluktan sonra. 

Psikanaliz dünyasına bir çok farklı derinlikli kavram kazandırmış Green: "Ölü Anne", "Beyaz Psikoz" ve "Negatif" gibi. Bu kavramlarla aslında psikanalizde anahtar tartışma ve arayışlara da özgün katkılarda/müdahalelerde bulunmuş. "On Private Madness [Özel Delilikler Üzerine]" işte bu tür önemli kavramların ve onların işlendiği makalelerin bir raya getirildiği bir kitap. Green'in özellikle sınır durumlar, narsisizm üzerine yazdığı ama oralarda da kalmayıp psikanaliz üzerine özgün düşüncelerini geliştirdiği 14 makaleden oluşuyor. Hepsi önemli olmakla birlikte derlemenin en önemli makalesini ise "Ölü Anne" oluşturuyor. 

Green bu önemli makalesinde yaşamın çok erken evrelerinde birincil bakımverenin depresyonu, psikolojik olarak yokluğu ile başederek gelişen bir bebek-insanın içsel gelişiminin nerelere varacağını adım adım işliyor. Freud'dan devralınan birçok gelişimsel başlığı Klein'in görüşleri ile harmanlayarak erişkinlikte belirgin hale gelen ama yaşamın çok erken evrelerinden itibaren kişinin hayatına damga vuran bir gediği, kişiliği özel bir tipte yapılandıran bir eksiği ortaya çıkarıyor. 

Green'in belki de en önemli derlemesi Türkçe'de ne yazık ki yer almıyor. Yakın zamanlarda ise bazı kitapları çevrildi ya da yeniden basıldı: Hadım Edilme Kompleksi (Metis, 2004), Yazı ve Ölüm - Bir Psikanalistin Edebiyat Yolculuğu: Proust, Shakespeare, Conrad, Borges... (Metis, 2018), Bir Psikanalistin (Neredeyse) Serbest Çağrışımları - Maurice Corcos ile Söyleşiler (Yapı Kredi Yayınları, 2025).